Để học sinh dân tộc thiểu số tự tin sử dụng tiếng Việt

Những kết quả tích cực

Ngày 2/6/2016, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2020, định hướng đến 2025”. Trong giai đoạn 2 của Đề án, từ năm 2021 đến nay, nội dung tăng cường tiếng Việt trên cơ sở tiếng mẹ đẻ đã hỗ trợ trẻ em tốt hơn trong việc phát triển ngôn ngữ. Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã tích cực triển khai thực hiện tốt các nội dung kế hoạch của đề án, đồng thời, tổ chức tập huấn, giám sát, ban hành công văn hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương triển khai thực hiện tốt đề án. Các địa phương linh hoạt, sáng tạo trong triển khai tăng cường tiếng Việt trên cơ sở tiếng mẹ đẻ cho trẻ mầm non. Giáo viên chú trọng xây dựng môi trường giao tiếp tiếng Việt, chú trọng cho trẻ tập nói tiếng Việt trong hoạt động phát triển ngôn ngữ và lồng ghép tích hợp, mọi lúc mọi nơi; chỉ đạo lựa chọn nội dung phù hợp với đặc điểm vùng miền, tâm sinh lý lứa tuổi và dân tộc của trẻ; làm tốt công tác phối hợp với cha mẹ để xây dựng môi trường tiếng Việt tại gia đình. Theo số liệu báo cáo của các địa phương, đến thời điểm tháng 5/2024, toàn quốc có 4.913 trường mầm non, 68.720 nhóm, lớp mầm non có trẻ em là người dân tộc thiểu số. Đến thời điểm hiện tại, tổng số trẻ em người dân tộc thiểu số đến trường là 820.156 trẻ, chiếm 16,0% tổng số trẻ đến trường trên toàn quốc, tăng 130.413 trẻ so với thời điểm xây dựng đề án.Trong đó, số trẻ em người dân tộc thiểu số tại các địa bàn xã khó khăn và đặc biệt khó khăn đi học tăng 34.019 em. Số trẻ em người dân tộc thiểu số học 2 buổi/ngày tăng 111.078 em. Có 99,1% trẻ dân tộc thiểu số đến trường được tăng cường tiếng Việt, tăng 36.774 trẻ so với năm 2015.

Nhiều địa phương tích cực đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục nhằm huy động sự tham gia đóng góp nguồn lực của xã hội để hỗ trợ tăng cường tiếng Việt cho trẻ em người dân tộc thiểu số. Trong giai đoạn 2, có 3.636 lượt tổ chức xã hội tham gia tăng cường tiếng Việt ở các địa phương. Ngoài ra, các địa phương đã chủ động tuyên truyền, phối hợp về tăng cường tiếng Việt với phụ huynh tại địa phương. Đồng thời, tập trung đầu tư, cung cấp, khai thác hiệu quả trang thiết bị để nâng cao chất lượng tăng cường tiếng Việt ở các địa phương.

Tại trường Tiểu học Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, toàn trường có 524 học sinh, toàn bộ là con em đồng bào DTTS. Ban giám hiệu nhà trường xác định, nếu không được tăng cường tiếng Việt thì các em sẽ tiếp thu bài chậm, rụt rè trong giao tiếp, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục. Vì vậy, nhà trường luôn đa dạng các giải pháp tăng cường dạy tiếng Việt cho các em. Để giúp các em làm quen với tiếng Việt, các phòng học của trường đều được trang trí rất sinh động. Không gian của từng bức tường trong phòng học đều được tận dụng để làm góc trưng bày, góc địa phương với các vật dụng quen thuộc, gần gũi giúp học sinh dễ dàng làm quen và ghi nhớ tiếng Việt. Cùng với việc đầu tư về cơ sở vật chất, nhà trường chú trọng tập huấn và tạo điều kiện cho giáo viên bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ chuyên môn, tăng cường dự giờ, thao giảng, kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm. Cô Lưu Thị Uyên, Hiệu trưởng trường Tiểu học Xuân Lạc cho biết, không chỉ tăng thời lượng dạy tiếng Việt cho học sinh từng khối, giáo viên của trường đều được tập huấn và sử dụng các tài liệu tăng cường tiếng Việt đã được Bộ GD-ĐT thẩm định, phê duyệt. Đồng thời, nhà trường khuyến khích giáo viên chủ động trao đổi với phụ huynh học sinh tăng cường sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp hằng ngày; tổ chức các cuộc thi, làm đồ dùng dạy học giúp các em hiểu và biết cách sử dụng tiếng Việt.

Bên cạnh việc chuẩn bị chu đáo về cơ sở vật chất và các điều kiện cần thiết đảm bảo việc dạy và học thì Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Bản Díu, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang tổ chức dạy tăng cường tiếng Việt cho trẻ trước khi vào lớp 1. Với mục tiêu tập trung tăng cường tiếng Việt cho trẻ người dân tộc thiểu số, giúp trẻ có những kỹ năng cơ bản trong việc sử dụng tiếng Việt, biết các chữ số tự nhiên, 29 chữ cái, biết nề nếp lớp học và các nội dung giáo dục khác của trường phổ thông để trẻ cơ bản có khả năng giao tiếp bằng tiếng việt trước khi vào lớp 1. Tạo tiền đề để trẻ học tập, tiếp thu kiến thức khi bước vào năm học mới, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trên địa bàn.

Lớp tăng cường tiếng Việt cho trẻ trước khi vào lớp 1 của Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Bản Díu, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang.

Những nỗ lực của Trường Tiểu học Xuân Lạc là một ví dụ điển hình cho kết quả và sự chuyển biến tích cực từ các địa phương trong quá trình thực hiện Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2020, định hướng đến 2025”. Những thành công này đã thực sự giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo tại các địa phương có đông đồng bào DTTS sinh sống.

Nhiều cách làm sáng tạo để dạy tiếng Việt cho trẻ DTTS

Thực hiện Đề án 1008/QĐ-TTg ngày 2/6/2016 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiếng Việt cho trẻ mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 -2020, định hướng đến năm 2025, trong năm học 2020-2021, ngành giáo dục tỉnh Kon Tum tiếp tục duy trì, nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục mầm non trẻ 5 tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học; xây dựng trường chuẩn quốc gia; nâng cao chất lượng giáo dục các cấp học, đặc biệt là đối với trẻ em, học sinh dân tộc thiểu số. Ủy ban Nhân dân tỉnh Kon Tum đã có nhiều nghị quyết, kế hoạch, văn bản để triển khai Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025” trên địa bàn tỉnh. Mục tiêu là tập trung tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số, bảo đảm các em có kỹ năng cơ bản trong việc sử dụng tiếng Việt để hoàn thành chương trình giáo dục mầm non và chương trình giáo dục tiểu học; tạo tiền đề để học tập, lĩnh hội tri thức của các cấp học tiếp theo.

Thời gian qua, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Phìn Hồ, huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái luôn quan tâm, chú trọng đến đổi mới phương pháp dạy học. Thầy giáo Nguyễn Duy Tiến - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Phìn Hồ, huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái cho biết: "Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, một mặt, nhà trường làm tốt công tác duy trì sĩ số, mặt khác, tích cực hưởng ứng và xây dựng nhà trường theo mô hình "Trường học hạnh phúc”; tổ chức nhiều hoạt động thu hút học sinh đến trường; tăng cường tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục đặc thù phù hợp với đặc điểm tâm lý học sinh dân tộc. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và quá trình dạy học nên chất lượng giáo dục có nhiều chuyển biến tích cực”.

Trường Phổ thông dân tộc Bán trú Tiểu học và Trung học Cơ sở Nậm Lạnh, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La, nơi công tác giáo dục gặp rất nhiều khó khăn khi chủ yếu học sinh là dân tộc thiểu số, nhận thức còn hạn chế. Học sinh thường vào rừng cùng cha mẹ lấy măng, bắt cá... nên nhiều em không thường xuyên đến trường, việc duy trì sỹ số lớp học là rất khó. Để nâng cao chất lượng giáo dục và duy trì sỹ số lớp, nhà trường cũng dạy tăng cường Tiếng Việt cho trẻ vào lớp 1 theo các nội dung để giúp các em chuẩn bị tâm thế vào lớp 1, hình thành các kỹ năng học tập cơ bản, hình thành và phát triển năng lực đọc, hình thành và phát triển năng lực viết.

Trường Phổ thông dân tộc Bán trú Tiểu học và Trung học Cơ sở Nậm Lạnh, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La chú trọng dạy tăng cường Tiếng Việt cho trẻ. Ảnh: KT

Trường Mầm non Bằng Lăng (xã Vinh Quang, thành phố Kon Tum) có 4 điểm trường, trong đó có một điểm trường chính và ba điểm trường phụ. Trường có 267 học sinh là người dân tộc Banar, chiếm 66% tổng số học sinh toàn trường. Xác định việc dạy tiếng Việt cho các em học sinh dân tộc thiểu số đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các em tiếp thu được kiến thức, ngay từ đầu năm học, nhà trường đã thực hiện nhiều phương pháp như tăng cường cơ sở vật chất trường lớp, tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên cũng như phối hợp với phụ huynh học sinh trong việc giao tiếp bằng tiếng Việt cho các em. Cô Nguyễn Thị Phúc Tiệp, Hiệu trưởng Trường Mầm non Bằng Lăng, cho biết khó khăn lớn nhất trong việc dạy học cho các em học sinh dân tộc thiểu số chính là rào cản ngôn ngữ giữa cô và trò, nhất là đối với lớp 3 tuổi. Bởi trước đó, các em chỉ sử dụng ngôn ngữ của dân tộc mình trong giao tiếp với cha mẹ và gia đình, khi đến lớp, các em không hiểu cô giáo nói gì. Khi không hiểu, các em sẽ thụ động, tự ti, ít giao tiếp, khiến việc giảng dạy gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, một số giáo viên trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm, khi gặp rào cản ngôn ngữ còn lúng túng, hiệu quả giảng dạy chưa cao. Nắm bắt được vấn đề đó, nhà trường đã thường xuyên tăng cường dự giờ, tư vấn, giúp đỡ cho các giáo viên trẻ để giáo viên học hỏi, rút kinh nghiệm, vận dụng vào công tác; đồng thời, khuyến khích giáo viên chủ động tham gia học các lớp tiếng dân tộc; trao đổi với phụ huynh học sinh tăng cường sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp hàng ngày, giúp các em hiểu và biết cách sử dụng tiếng Việt. “Sau khi triển khai các giải pháp trên, nhà trường đã nhận được sự đồng tình ủng hộ của các phụ huynh học sinh có con em là người dân tộc thiểu số đang theo học tại trường cũng như chính quyền địa phương trong việc bảo vệ cơ sở vật chất của nhà trường; đồng thời, qua kiểm tra sỹ số đột xuất hàng tuần, nhà trường cũng nhận thấy tỉ lệ học sinh đi học cao. Đặc biệt, số học sinh là người dân tộc thiểu số đi học đều tăng qua các năm học” cô Nguyễn Thị Phúc Tiệp nói.

Bà Hứa Hoàng Anh, Trưởng phòng GDĐT huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn cho biết: hằng năm, Phòng GDĐT đều xây dựng kế hoạch, chỉ đạo các đơn vị thực hiện nội dung tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số. Đồng thời, Phòng cũng thường xuyên chỉ đạo các trường trên địa bàn thực hiện kịp thời, đầy đủ các chế độ chính sách đặc thù đối với đội ngũ giáo viên mầm non tham gia dạy tăng cường tiếng Việt cho trẻ em người DTTS theo quy định tại Nghị định số 105/2020/NĐ-CP ngày 08/9/2020 của Chính phủ ban hành chính sách đối với GDMN; và các chính sách khác theo quy định. Các trường đều được bố trí giáo viên có kinh nghiệm trong công tác, có chuyên môn tốt, tinh thần trách nhiệm cao dạy tăng cường tiếng Việt cho học sinh lớp 1 là người dân tộc thiểu số trước khi vào năm học mới. Trong suốt năm học, các trường sẽ chủ động tổ chức nhiều hoạt động để học sinh thành thạo tiếng Việt, làm nền tảng để học tốt các môn học khác.

Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2020, định hướng đến 2025” đã mang lại những chuyển biến tích cực trong việc nâng cao chất lượng giáo dục ở các địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Những kết quả đạt được không chỉ thể hiện qua số lượng trẻ em dân tộc thiểu số đến trường ngày càng tăng, mà còn qua việc cải thiện kỹ năng sử dụng tiếng Việt, tạo tiền đề quan trọng để các em tiếp thu kiến thức và phát triển toàn diện. Các cách làm sáng tạo, sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh, cùng với sự đầu tư bài bản từ cơ sở vật chất đến nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên đã góp phần xóa dần rào cản ngôn ngữ, giúp các em học sinh dân tộc thiểu số tự tin hơn trong giao tiếp và học tập. Điển hình như các trường Tiểu học Xuân Lạc (Bắc Kạn) hay Mầm non Bằng Lăng (Kon Tum) đã chứng minh rằng, sự kiên trì và sáng tạo trong giáo dục luôn đem lại những kết quả xứng đáng. Với những thành công hiện tại, cùng sự quan tâm và đồng hành từ các cấp chính quyền, nhà trường và xã hội, Đề án hứa hẹn sẽ tiếp tục đạt được nhiều thành tựu hơn nữa, góp phần thúc đẩy công bằng giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện đời sống văn hóa, xã hội tại các vùng dân tộc thiểu số trong thời gian tới.

Hiền Anh