Phát triển giáo dục vùng Tây Nguyên từ nâng cao chất lượng dạy tiếng Việt của đội ngũ giáo viên

Thực trạng và những khó khăn hiện hữu

Học sinh DTTS tại Tây Nguyên thường gặp nhiều khó khăn khi bắt đầu học tiếng Việt. Phần lớn các em lớn lên trong môi trường sử dụng tiếng mẹ đẻ, khiến tiếng Việt trở thành một ngôn ngữ hoàn toàn mới. Điều này tạo ra một rào cản lớn, ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tiếp thu kiến thức và sự tự tin của các em. Cô Nguyễn Thị Phúc Tiệp, Hiệu trưởng Trường Mầm non Bằng Lăng (Kon Tum), chia sẻ: rào cản ngôn ngữ là thách thức lớn nhất, đặc biệt với trẻ 3 tuổi. Khi không hiểu cô giáo nói gì, các em trở nên thụ động, tự ti và ngại giao tiếp.

Bên cạnh đó, nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản, chuyên sâu về phương pháp dạy tiếng Việt cho học sinh DTTS. Hơn nữa, việc thiếu giáo viên có khả năng giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ của học sinh cũng là một trở ngại lớn trong việc tạo sự gần gũi, gắn kết. Chương trình học tiếng Việt hiện tại chưa được thiết kế riêng cho đặc thù của trẻ em DTTS, dẫn đến việc các em tiếp thu chậm và gặp nhiều khó khăn. Một giáo viên tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Bùi Thị Xuân (Đắk Lắk) cho biết, việc thiếu thời gian tăng cường tiếng Việt dịp hè khiến giáo viên rất vất vả khi dạy kiến thức vỡ lòng.

Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý ở các trường nội trú, bán trú còn phải đảm nhận công tác chăm sóc, quản lý đời sống nội trú của học sinh, từ bữa ăn, giấc ngủ đến các vấn đề tâm lý. Điều này đòi hỏi họ phải có những kỹ năng đặc thù và sự tận tâm cao độ.

Học sinh DTTS khu vực Tây Nguyên có hoàn cảnh gia đình khó khăn.

Cần một giải pháp đồng bộ và hiệu quả

Để giải quyết những vấn đề trên, cần có một hệ thống giải pháp toàn diện, tập trung vào việc nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo và đổi mới phương pháp dạy tiếng Việt. Đào tạo và bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ nhà giáo là công tác cần được triển khai đồng bộ, thường xuyên, liên tục.

Cô Đậu Thị Lan, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (Kon Tum), chia sẻ kinh nghiệm thành công khi toàn bộ giáo viên của trường đều được học chuyên sâu phương pháp dạy tiếng Việt và cấp chứng chỉ tiếng dân tộc Banar. Điều này giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, tạo mối quan hệ thân thiết giữa thầy cô và học sinh.

Thư viện lưu động tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học và Trung học Cơ sở Bùi Thị Xuân, xã Ea Sin, huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk.

Bồi dưỡng phương pháp giảng dạy đặc thù cho trẻ em, học sinh DTTS như: tập huấn về phương pháp dạy tiếng Việt cho học sinh DTTS, sử dụng các công cụ trực quan như tranh ảnh, video, trò chơi và các tình huống giao tiếp thực tế. Xây dựng chính sách ưu tiên tuyển dụng, đãi ngộ và thu hút giáo viên người DTTS. Họ là cầu nối văn hóa quan trọng, giúp các em dễ dàng tiếp cận kiến thức.

Về đổi mới chương trình và phương pháp dạy tiếng Việt, vấn đề cần được quan tâm đầu tiên là xây dựng giáo trình phù hợp. Các giáo trình cần được thiết kế riêng, với nội dung từ cơ bản đến nâng cao, kết hợp với các hình ảnh, video và trò chơi tương tác. Đặc biệt, các bài học cần tích hợp văn hóa, lịch sử dân tộc để các em vừa học tiếng Việt, vừa tự hào về bản sắc văn hóa của mình.

Bên cạnh đó, cần tăng cường các hoạt động ngoại khóa. Các trường cần tổ chức thường xuyên các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, thư viện lưu động để tạo môi trường giao tiếp tiếng Việt tự nhiên và hứng thú cho học sinh. Ví dụ, tại Trường Tiểu học Đặng Trần Côn, các góc địa phương được chú thích song ngữ Việt - Banar giúp các em tìm hiểu văn hóa dân tộc mình bằng cả hai ngôn ngữ.

Trường hợp điều kiện được cải thiện, nhà trường có thể khuyến khích sử dụng các ứng dụng di động, phần mềm học tiếng Việt trực tuyến để giúp các em rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết một cách linh hoạt, tăng cường sự hứng thú.

Một giải pháp khác, vừa nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục là tổ chức các buổi giao lưu văn hóa cộng đồng, tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, giao lưu giữa các dân tộc để giúp trẻ em làm quen với tiếng Việt trong môi trường thực tế, đồng thời giúp các em phát triển những kỹ năng xã hội cần thiết.

Nâng cao chất lượng giáo dục vùng DTTS tại Tây Nguyên là một chặng đường dài và cần sự chung tay của toàn xã hội. Bằng việc đầu tư vào đội ngũ cán bộ, giáo viên và xây dựng một phương pháp dạy tiếng Việt hiệu quả, chúng ta sẽ mở ra cánh cửa tri thức, giúp các em học sinh tự tin hòa nhập, phát triển toàn diện, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa độc đáo của các dân tộc nơi đây.

Bài và ảnh: Lê Châu