Học tập suốt đời - động lực phát triển con người và quốc gia trong thời đại số

Học tập suốt đời là động lực phát triển con người và quốc gia

Từ ngàn đời nay, dân tộc Việt Nam luôn đề cao đạo lý hiếu học, coi việc học không chỉ là con đường lập thân, lập nghiệp mà còn là cách để hoàn thiện nhân cách, đóng góp cho xã hội. Việc Tổng Bí thư nhấn mạnh vai trò của học tập suốt đời, không chỉ là nhận định sâu sắc mà còn là định hướng chiến lược. Trong thế giới đang thay đổi nhanh chóng, tri thức chính là “sức mạnh mềm”, là nền tảng của mọi tiến bộ. Nếu mỗi người dân không ngừng học hỏi, làm mới mình, thì cả dân tộc sẽ có nội lực phát triển bền vững, mạnh mẽ hơn.

Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với các chủ trương, đề án và phong trào xây dựng xã hội học tập mà chúng ta đang triển khai, thể hiện sự nhất quán trong đường lối của Đảng và Nhà nước: phát triển đất nước dựa trên nền tảng tri thức, con người và đổi mới sáng tạo. Bài viết “Học tập suốt đời” của Tổng Bí thư đã góp phần định hướng rõ hơn, đưa phong trào học tập suốt đời bước sang một giai đoạn mới - giai đoạn chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nơi mỗi công dân đều nhận thức rằng học tập suốt đời không còn là lựa chọn, mà là nhiệm vụ tất yếu của thời đại.

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng hệ sinh thái học tập suốt đời - nơi người học không chỉ được trang bị kỹ năng nghề nghiệp mà còn có cơ hội học lên, học chuyển đổi để thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của thị trường lao động và công nghệ. Trong tinh thần mà Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định ở bài viết “Học tập suốt đời”, giáo dục nghề nghiệp chính là cầu nối giữa tri thức, kỹ năng và cuộc sống, giúp mỗi người “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung, để trở thành người có ích cho xã hội”.

Từ chủ trương lớn đến hành động cụ thể

Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời năm 2025 diễn ra trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây không chỉ là một hoạt động tuyên truyền, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về sứ mệnh của toàn xã hội trong việc tạo cơ hội học tập cho mọi người, ở mọi nơi và suốt cuộc đời. Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030” và phong trào “Cả nước thi đua xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời giai đoạn 2023-2030”do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Điều này thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với việc học tập của mỗi người dân. Đặc biệt, trong bài viết “Học tập suốt đời”, Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: Học tập không chỉ để mở rộng tri thức, mà còn để “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám hy sinh vì lợi ích chung”, qua đó góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Trong những năm gần đây, phong trào học tập trong các tầng lớp nhân dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Ý nghĩa của học tập suốt đời không còn là khái niệm xa vời mà đã thấm sâu vào từng gia đình, từng khu dân cư, từng cơ sở đào tạo, lan tỏa đến mọi vùng miền của đất nước. Nhận thức của người dân về vai trò và giá trị của việc học tập thường xuyên ngày càng được nâng cao. Dù là học sinh, sinh viên, người lao động, cán bộ hay người cao tuổi, nhiều người đã ý thức rằng học không chỉ để có bằng cấp, mà còn để thích nghi, phát triển bản thân và nâng cao chất lượng cuộc sống. Với sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ và Internet, cơ hội học tập giờ đây rộng mở hơn bao giờ hết. Ở cả nông thôn, miền núi, người dân có thể học trực tuyến, tiếp cận tri thức qua điện thoại thông minh, các chương trình phát thanh - truyền hình, hay tham gia lớp học cộng đồng tại trung tâm học tập cộng đồng.

Lớp học xoá mù chữ cho đối tượng từ 15 đến 60 tuổi tại điểm trường xã Cán Tỵ, tỉnh Tuyên Quang (thôn Cốc Méo, xã Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang trước khi sáp nhập)

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu đáng mừng, vẫn còn không ít người dân ở khu vực khó khăn chưa có điều kiện học tập đầy đủ. Những rào cản về kinh tế, thời gian, trình độ ban đầu hay hạ tầng công nghệ vẫn là thách thức lớn. Đây là vấn đề đòi hỏi các cấp, các ngành tiếp tục quan tâm, đầu tư và có chính sách hỗ trợ phù hợp để mọi người dân đều có cơ hội học tập suốt đời một cách thực chất và bình đẳng.

Chính sách và giải pháp thúc đẩy học tập suốt đời

Trong thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chủ động, tích cực tham mưu và phối hợp triển khai nhiều hoạt động nhằm thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập, đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Về công tác tham mưu, Bộ đã đề xuất Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều văn bản quan trọng, tạo nền tảng chính sách cho việc phát triển học tập suốt đời. Có thể kể đến Chỉ thị số 14 về đẩy mạnh công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030; Quyết định số 1373/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030”; Quyết định số 387/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng giai đoạn mới; cùng Chương trình xây dựng mô hình “Công dân học tập” giai đoạn 2031-2030 và phong trào thi đua “Cả nước xây dựng xã hội học tập”.

Đặc biệt, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tích cực tham mưu hoàn thiện ba dự án luật quan trọng: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học. Trong quá trình tham mưu, Bộ chú trọng thể chế hóa các quy định về học tập suốt đời, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho quá trình triển khai.

Song song với công tác tham mưu, Bộ cũng trực tiếp chỉ đạo và tổ chức nhiều hoạt động thiết thực. Bộ đã chỉ đạo phổ biến, quán triệt sâu sắc bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm về học tập suốt đời trong toàn ngành; ban hành tài liệu sinh hoạt chuyên đề gửi tới các chi bộ đảng trực thuộc; phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và Ban Dân vận Trung ương tổ chức hội thảo khoa học về học tập suốt đời, khẳng định vai trò và ý nghĩa của việc học tập trong xây dựng con người Việt Nam thời đại mới.

Bộ cũng ban hành các thông tư quy định về công nhận “đơn vị học tập” và “cộng đồng học tập” các cấp, xây dựng và triển khai chương trình phổ cập kỹ năng số cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và nhân dân. Hàng loạt tài liệu, video, bài giảng, hình ảnh, âm thanh đã được số hóa và đăng tải trên các nền tảng trực tuyến để phục vụ nhu cầu học tập. Bên cạnh đó là các chương trình học qua trải nghiệm thực tế, gắn kết giữa cơ sở giáo dục, trường cao đẳng với doanh nghiệp và khu công nghiệp, nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng hệ sinh thái học tập suốt đời

Xây dựng cộng đồng học tập thực chất, bền vững

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo khảo sát, đánh giá chức năng, nhiệm vụ của các trung tâm học tập cộng đồng, hướng tới xây dựng mô hình trung tâm học tập cộng đồng mở, đa năng, đáp ứng nhu cầu học tập thực tế, kỹ năng sống và kỹ năng nghề cho người dân. Hiện nay, cả nước đang rà soát, sắp xếp lại mạng lưới các đơn vị cấp xã, dự kiến có khoảng 3.321 trung tâm học tập cộng đồng được duy trì hoạt động. Tuy nhiên, nhiều trung tâm vẫn gặp khó khăn về cơ sở vật chất, thiếu thiết bị công nghệ, chưa có không gian học tập riêng, đòi hỏi cần có giải pháp căn cơ về hạ tầng và nguồn lực.

Cùng với các chương trình xóa mù chữ, giáo dục thường xuyên, phổ cập kỹ năng, Bộ cũng đang đẩy mạnh bồi dưỡng kỹ năng tin học, ngoại ngữ gắn với nhu cầu thực tiễn của người dân. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, học tập suốt đời không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Điều quan trọng là phải khơi dậy tinh thần ham học, tạo động lực tự học ở mỗi người dân. Đó chính là nền tảng của một xã hội học tập thực chất và bền vững.

Lan tỏa tinh thần học tập trong thời đại chuyển đổi số

Với vai trò là cơ quan thường trực, Bộ Giáo dục và Đào tạo luôn đặc biệt coi trọng việc thúc đẩy học tập suốt đời trong nhân dân, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, nhất là Hội Khuyến học Việt Nam, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục đồng hành cùng các đơn vị liên quan để triển khai hiệu quả các chương trình, đề án, gắn kết việc xây dựng xã hội học tập với chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, thực hiện thắng lợi mục tiêu phổ cập giáo dục đến năm 2025, theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục.

Học tập suốt đời không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm và cơ hội phát triển của mỗi người trong xã hội hiện đại. Từ những quyết sách của Đảng, Nhà nước đến nỗ lực của ngành Giáo dục và của từng cá nhân, Việt Nam đang từng bước xây dựng một xã hội học tập - nơi tri thức trở thành sức mạnh nội sinh, tạo nền tảng cho một đất nước hùng cường, thịnh vượng trong thời đại số.

TS. Vũ Văn Hà - Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên