Giáo dục tinh thần đại đoàn kết dân tộc trong trường học để bồi dưỡng lòng yêu nước và ý thức công dân cho học sinh

Tiết mục văn nghệ “Việt Nam ơi” của Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành trong giờ sinh hoạt dưới cờ (Ảnh: Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành)

“Đại đoàn kết” - sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong đường lối giáo dục con người Việt Nam

“Đoàn kết” là một trong 12 giá trị sống được UNESCO công nhận. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công”, và trong 5 điều Bác dạy thiếu niên, nhi đồng cũng nhấn mạnh “Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt”. Tư tưởng ấy không chỉ là kim chỉ nam của cách mạng mà còn là nền tảng xây dựng con người Việt Nam đoàn kết, nhân ái, trách nhiệm và sẻ chia. 

Trên tinh thần đó, các chính sách giáo dục hiện nay đang từng bước cụ thể hóa giá trị đại đoàn kết trong chương trình và hoạt động giáo dục học đường. Đáng chú ý, Nghị quyết số 43-NQ/TW (2023) về phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước ta ngày càng phồn vinh, hạnh phúc và Nghị quyết số 71-NQ/TW (2025) đều nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong bồi dưỡng lòng yêu nước, ý thức công dân, tinh thần gắn bó cộng đồng.

Cụ thể hơn, Quyết định số 2546/QĐ-BGDĐT năm 2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) phê duyệt tài liệu hướng dẫn giáo viên tích hợp nội dung giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống trong các môn học như Giáo dục kinh tế và pháp luật, Ngữ văn, Hoạt động trải nghiệm. Đây là bước đi quan trọng giúp chuyển tải tinh thần đại đoàn kết từ phạm trù chính trị - tư tưởng sang phẩm chất hành động cụ thể trong đời sống học đường.

Trong bối cảnh xã hội đa dạng, mạng xã hội phát triển mạnh mẽ và toàn cầu hóa lan rộng, giáo dục tinh thần đoàn kết trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Không chỉ giúp củng cố nền tảng đạo đức và văn hóa cộng đồng, mà giáo dục tinh thần đoàn kết còn giúp chống lại lối sống ích kỷ, thờ ơ, chia rẽ - những biểu hiện đang ảnh hưởng tới một bộ phận giới trẻ hiện nay.

Học sinh Trường TH Phạm Hồng Thái (Ninh Bình) ủng hộ đồng bào bị ảnh hưởng bởi bão, lũ năm 2025 (Ảnh: Trường TH Phạm Hồng Thái)

Trường học cần là môi trường khởi nguồn cho văn hóa đoàn kết, sẻ chia và trách nhiệm cộng đồng

Những năm gần đây, tinh thần đoàn kết được lan tỏa mạnh mẽ không chỉ tích hợp nội dung đoàn kết, nhân ái vào các môn học như Lịch sử, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật, Giáo dục địa phương mà còn cho học sinh tham gia hoạt động tình nguyện qua nhiều phong trào, hoạt động. Qua đó, học sinh thấm nhuần tinh thần tương thân tương ái và hiểu giá trị của sẻ chia, cùng nhau làm điều tốt đẹp. 

Các thầy cô, phụ huynh, học sinh Trường TH Phạm Hồng Thái chung tay ủng hộ đồng bào đồng bào bị ảnh hưởng bởi bão, lũ năm 2025 (Ảnh: Trường TH Phạm Hồng Thái)

Tiêu biểu là hoạt động thiện nguyện “Chia sẻ yêu thương - Những tấm lòng nhân ái” do Trường Tiểu học Phạm Hồng Thái (Ninh Bình) phát động nhằm hỗ trợ đồng bào miền Bắc chịu ảnh hưởng bởi bão Bualoi và Matmo. Thực hiện theo truyền thống “Thương người như thể thương thân”, tập thể cán bộ, giáo viên, phụ huynh và học sinh đã quyên góp được hơn 165 triệu đồng tiền mặt và hiện vật, gửi tặng Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học B Bạch Ngọc (Tuyên Quang) và 27,9 triệu đồng tới Ủy ban MTTQ phường Nam Định. Không chỉ mang ý nghĩa sẻ chia, hoạt động còn là bài học sinh động về tinh thần đoàn kết, nhân ái và trách nhiệm cộng đồng, góp phần hình thành những giá trị sống tích cực cho học sinh ngay từ bậc tiểu học.

Tại Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội), tinh thần “Đoàn kết và Hợp tác” được lan tỏa qua các buổi sinh hoạt dưới cờ. Thông qua những tiết mục văn nghệ, trò chơi và phần trình bày sáng tạo, học sinh đã tái hiện những trang sử hào hùng của dân tộc, nơi sức mạnh đoàn kết giúp nhân dân vượt qua mọi thử thách. Hoạt động không chỉ khơi dậy niềm tự hào dân tộc mà còn giáo dục tinh thần đoàn kết, hợp tác, sẻ chia, góp phần giảm bạo lực học đường, tăng gắn kết thầy trò và bồi dưỡng kỹ năng sống, nền tảng của công dân toàn cầu thế kỷ XXI.

Học sinh Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội) tìm hiểu về ý nghĩa của tinh thần đoàn kết qua trò chơi thử tài hiểu biết xoay quanh chủ đề ca dao, tục ngữ về tinh thần đoàn kết - hợp tác

Từ tinh thần dân tộc đến công dân toàn cầu 

Trong thời đại chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, giáo dục tinh thần đại đoàn kết cần được đổi mới hơn nữa cả về hình thức, phương pháp và không gian học tập, giúp học sinh trải nghiệm, tương tác và sáng tạo. Việc ứng dụng công nghệ số như làm video, podcast hay dự án xã hội trực tuyến về đoàn kết, yêu nước, bảo vệ môi trường sẽ giúp lan tỏa thông điệp nhân ái trên mạng xã hội. Ở cấp chính sách, nội dung giáo dục đoàn kết, nhân ái và trách nhiệm cộng đồng cần được tích hợp vào chương trình phổ thông, gắn với các phong trào “Xây dựng đời sống văn hóa” và “Trường học an toàn – thân thiện – tích cực”, tạo sự thống nhất và lan tỏa trong toàn ngành.

Từ đó, giá trị truyền thống sẽ được làm mới và kết nối với hơi thở hiện đại, hình thành mô hình “Trường học hạnh phúc - Trường học gắn kết”. Giáo dục tinh thần đại đoàn kết trong trường học vì thế không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà là hành trình bồi dưỡng con người Việt Nam tự tin hội nhập nhưng vẫn có tình yêu nước, nhân ái, sáng tạo, để mỗi học sinh không chỉ học về đoàn kết, mà còn lan tỏa tinh thần ấy.

Bảo Ngọc, Hà Giang

Tài liệu tham khảo:

Nghị quyết số 43-NQ/TW (2023) về phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước ta ngày càng phồn vinh, hạnh phúc. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/nghi-quyet-so-43-nqtw-ngay-24112023-hoi-nghi-lan-thu-tam-ban-chap-hanh-trung-uong-dang-khoa-xiii-ve-tiep-tuc-phat-huy-truyen-9940

Bộ GDĐT (2025). Quyết định số 2546/QĐ-BGDĐT năm 2025 phê duyệt tài liệu hướng dẫn giáo viên tích hợp nội dung giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống trong các môn học như Giáo dục kinh tế và pháp luật, Ngữ văn, Hoạt động trải nghiệm. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-duc/Quyet-dinh-2546-QD-BGDDT-2025-Tai-lieu-huong-dan-giao-vien-tich-hop-giao-duc-ly-tuong-cach-mang-672179.aspx