Giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên: Hướng đi trong thời kỳ mới

Hàng triệu người tham gia giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên

Tính đến tháng 9/2025, hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN) nước ta có 1.163 cơ sở, trong đó: 518 cơ sở GDNN công lập (trường cao đẳng, trường trung cấp, trung tâm) và 645 cơ sở GDNN ngoài công lập.

Năm 2024, hệ thống tuyển sinh được 2.430.000 người, trong đó trình độ cao đẳng, trung cấp 430.000 người, sơ cấp và các chương trình đào tạo nghề khác 2.000.000 người. Trong 6 tháng đầu năm 2025, cả nước tuyển sinh, đào tạo GDNN được khoảng 1 triệu người, trong đó trình độ cao đẳng, trung cấp khoảng 100 nghìn người, trình độ sơ cấp và các chương trình đào tạo khác khoảng 900 nghìn người.

Hoạt động gắn kết giữa các cơ sở GDNN và doanh nghiệp có nhiều đổi mới tích cực, góp phần nâng cao kỹ năng nghề cho người học, tạo nguồn nhân lực chất lượng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Chỉ tính riêng năm học 2024 - 2025, trên 85% cơ sở GDNN đã ký kết hợp tác với hơn 7.200 doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực. Các doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra, đánh giá kết quả đào tạo, đồng thời tiếp nhận hơn 310.000 lượt học sinh, sinh viên thực tập. Tỷ lệ có việc làm ngay sau tốt nghiệp qua kênh hợp tác đạt trên 85%.

Bên cạnh đó, mạng lưới cơ sở giáo dục thường xuyên (GDTX) đã góp phần quan trọng thúc đẩy công tác học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập từ cơ sở. Năm học 2024 - 2025, hệ thống các cơ sở GDTX bao gồm: 582 Trung tâm GDTX, Trung tâm GDNN - GDTX; 10.278 trung tâm học tập cộng đồng; 10.039 Trung tâm khác thực hiện nhiệm vụ GDTX (ngoại ngữ - tin học, giáo dục kỹ năng sống,…). Hiện nay, tổng số cán bộ quản lý, giáo viên có 115.786 người. Theo báo cáo tổng kết năm học 2024 - 2025, tỷ lệ người trong độ tuổi 15 - 60 biết chữ mức độ 1 và mức độ 2 lần lượt là 99,10% và 97,72% (tăng 0,32% và 0,35% so với năm học 2023 - 2024). Năm học 2024 - 2025, cả nước đã huy động được 91.548 học viên tham gia học các lớp xóa mù chữ (XMC), trong đó học viên là người dân tộc thiểu số chiếm 84%, với 40.516 người học các lớp XMC giai đoạn 1 và 39.214 người học các lớp XMC giai đoạn 2. Nhiều địa phương đã làm tốt công tác tuyên truyền, huy động người chưa biết chữ hoặc chưa đạt chuẩn tham gia các lớp XMC, tận dụng vai trò già làng, trưởng bản, sãi cả, giáo cả, học viên đang học XMC và gia đình để vận động.

Trao đổi về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh: “Đối với mảng giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên, một trong những việc lớn mà toàn ngành chúng ta cùng đang hướng đến là triển khai chỉ đạo, định hướng và tinh thần của Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Trong 8 nhóm nhiệm vụ giải pháp, có một nội dung đặt ra yêu cầu phải nhanh chóng phát triển, hiện đại hóa và nâng cao chất lượng giáo dục đối với hệ thống các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Như vậy, vị trí, vai trò của giáo dục nghề nghiệp trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực có kỹ năng nghề và kỹ năng nghề cao để đáp ứng các yêu cầu về chính trị, xã hội trong nền kinh tế sắp tới là một nhiệm vụ được Trung ương Đảng đặt ra và rất được nhấn mạnh. Phần thứ hai trong Nghị quyết số 71 cũng dành nội dung rất chú trọng cho việc phát triển một xã hội học tập và học tập suốt đời đối với người dân. Các hệ thống giáo dục thường xuyên, các trung tâm giáo dục cộng đồng sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển xã hội học tập và việc học tập suốt đời”.

Bộ trưởng Bộ GDĐT Nguyễn Kim Sơn phát biểu tại Hội nghị toàn quốc Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên năm 2025. (Ảnh: Nguyễn Mạnh)

Về xây dựng xã hội học tập, mô hình học tập, đơn vị học tập, Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành những văn bản pháp lý quan trọng về GDTX, học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập, trong đó có Kết luận số 49-KL/TW về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 11-CT/TW của Bộ Chính trị khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập; Chỉ thị số 14/CT-TTg ngày 25/5/2021 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021 - 2030; Quyết định số 1373/QĐ-TTg ngày 30/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021 - 2030” (Đề án 1373); Quyết định số 1315/QĐ-TTg ngày 09/11/2023 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai phong trào Cả nước thi đua xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời giai đoạn 2023 - 2030. Hiện nay, Bộ GDĐT đang phối hợp với các bộ, ngành Trung ương và các địa phương chuẩn bị Hội nghị toàn quốc sơ kết 05 năm thực hiện Đề án 1373, dự kiến vào tháng 12/2025. Bên cạnh đó, Bộ GDĐT cũng hướng dẫn các địa phương nhiều hoạt động hàng năm: Tổ chức Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời hàng năm vào tuần đầu tháng 10 với các chủ đề cụ thể; Hướng dẫn các cơ sở giáo dục triển khai và có những hoạt động thiết thực hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ tư năm 2025; Huy động sự tham gia vào “Mạng lưới thành phố học tập toàn cầu” của UNESCO (hiện nay, thực hiện theo hướng dẫn của Bộ GDĐT, phối hợp cùng Bộ Ngoại giao, có 05 thành phố của Việt Nam đã tham gia vào “Mạng lưới thành phố học tập toàn cầu” do UNESCO công nhận: Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Sơn La, Thành phố Sa Đéc, Thành phố Vinh, Thành phố Cao Lãnh).

Chú trọng phát triển hợp tác quốc tế và đào tạo ngành, nghề, lĩnh vực mới

Trong tình hình thị trường lao động có những biến đổi sâu sắc, sự tham gia của công nghệ và kỹ thuật mới chi phối, hoạt động hướng nghiệp, đào tạo nghề đòi hỏi có sự phối hợp và hợp tác quốc tế sâu rộng. GDNN - GDTX Việt Nam thời gian qua đã đẩy mạnh phối hợp với Chương trình Aus4Skill hướng dẫn các trường trong khuôn khổ dự án này, xây dựng chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo theo năng lực cho ngành Logistics. Đồng thời, tiếp tục rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc thuộc Đề án 371 trong các công tác: Hướng dẫn các địa phương, cơ sở GDNN khai thác sử dụng chương trình và công nghệ đào tạo theo các bộ chương trình chuyển giao từ nước ngoài; hướng dẫn các trường tham gia đào tạo thí điểm thực hiện rà soát, đánh giá, cấp bằng cao đẳng của Việt Nam cho sinh viên tham gia lớp đào tạo thí điểm nghề chuyển giao từ Cộng hòa liên bang Đức (CHLB); thông tin, kết nối và làm việc với đối tác Đức (Tập đoàn Avestos và đơn vị ủy quyền) về các nội dung liên quan đến việc triển khai thực hiện Hợp đồng số 1016/HĐKT-VP24.

Tăng cường hội nhập quốc tế, công tác GDNN - GDTX đã triển khai mạnh mẽ các dự án vốn ODA; tổ chức các cuộc trao đổi, phối hợp với các đối tác quốc tế (Hàn Quốc, Úc, Đức, Đan Mạch, Uganda, Trung Quốc…) nhằm thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực GDNN. Việt Nam đã tích cực tham gia các hoạt động GDNN trong khu vực ASEAN và UNESCO: tham gia cuộc họp lần thứ 4 của Hội đồng GDNN ASEAN (ATC); tham gia Hội thảo mạng lưới các nước thành viên UNESCO-UNEVOC tại Hàn Quốc, Hội nghị Bộ trưởng Lao động ASEAN tại Singapore. Đối với các dự án hợp tác kỹ thuật và dự án vốn vay đang triển khai, Cục GDNN - GDTX đã trình lãnh đạo Bộ xem xét để phê duyệt Kế hoạch tổng thể dự án, thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp trong ngành Logistics do Chính phủ Úc tài trợ (Dự án Aus4skills) và Chương trình Đổi mới GDNN Việt Nam II do CHLB Đức tài trợ (Chương trình TVET-GIZ); trình lãnh đạo Bộ ký văn bản gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư báo cáo các nội dung của dự khu vực, cải cách đào tạo nhân sự trong lĩnh vực dạy nghề khu vực ASEAN giai đoạn 2020 - 2023 (Dự án RECOTVET); thực hiện các thủ tục điều chỉnh Dự án Chương trình kỹ năng và kiến thức cho tăng trưởng kinh tế toàn diện; triển khai các hoạt động thuộc chương trình Sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản, thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp Nhật Bản ở Việt Nam với các cơ sở GDNN, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ kỹ thuật, điện tử.

Việt Nam đã thực hiện Biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực GDNN với Hiệp hội Kế toán Vương quốc Anh (ACCA); triển khai các hoạt động thuộc chương trình Cơ chế đối tác thúc đẩy GDNN và di cư lao động định hướng phát triển pha II (PAM) do CHLB Đức tài trợ; Đoàn khảo sát Dự án của Văn phòng KOICA (Hàn Quốc) tại Việt Nam; tổ chức Đoàn công tác của Bộ Giáo dục và Thể thao Uganda thăm và làm việc tại 01 trường cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nội (theo đề nghị của Bộ Giáo dục và Đào tạo); tổ chức cuộc họp với Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) trao đổi về cơ hội hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn, AI và điều dưỡng; tổ chức cuộc họp với Đại sứ quán Úc tại Việt Nam trao đổi về tiến độ, quá trình thiết kế Giai đoạn 3 của Dự án do Chính phủ Úc tài trợ; tổ chức cuộc họp với Đại sứ quán Đan Mạch về dự án Pha III do Đan Mạch tài trợ; phối hợp với Chương trình Sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản thực hiện trao đổi thông tin về GDNN của Việt Nam với các doanh nghiệp Nhật Bản; tham gia cuộc họp với JICA trao đổi về đào tạo nguồn nhân lực ở các trình độ GDNN phục vụ phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.

Đối với các dự án mới, Việt Nam đã tiến hành các thủ tục phê duyệt Dự án Tăng cường kỹ năng và thúc đẩy dịch chuyển kỹ năng cho lực lượng lao động tương lai của Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi xanh do IOM tài trợ (Dự án IOM); chủ trì, tham mưu về cơ sở pháp lý đối với việc tiếp nhận và giao đơn vị đầu mối đối với Dự án khu vực Hợp tác về chính sách thị trường lao động và GDNN trong bối cảnh chuyển đổi kép tại ASEAN do CHLB Đức tài trợ (Dự án RECOTwin) và Dự án Phát triển GDNN ở Việt Nam, hợp tác giữa Việt Nam và Đan Mạch pha III do Đan Mạch tài trợ; trao đổi kỹ thuật với đối tác về pha III của dự án Aus4skills; trao đổi với nhà tài trợ để chuẩn bị văn kiện dự án VETVET và dự án SQ-Net; báo cáo, trình lãnh đạo Bộ GDĐT phê duyệt dự thảo văn kiện phi dự án Xây dựng một chương trình đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu của ngành Logistics và củng cố năng lực giảng dạy các nghề Logistics tại Việt Nam.

Về định hướng nâng cao chất lượng, phát triển đào tạo ngành, nghề, lĩnh vực mới, GDNN - GDTX cũng chú trọng sự tác động, ảnh hưởng của bối cảnh công nghệ mới, nhu cầu của thị trường mới. Trong trao đổi mới đây về quy hoạch số lượng, chất lượng mạng lưới cơ sở GDNN - GDTX cả nước, Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân nhận định: “Bài toán quy hoạch được đặt ra không chỉ liên quan đến các đơn vị công lập mà còn liên quan cả đến các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong các lĩnh vực tư thục. Bởi bài toán này sẽ liên quan đến những công việc quan trọng khác đó là quy hoạch cơ cấu ngành nghề, đổi mới các cơ cấu ngành nghề cũng như là bài toán liên thông, liên kết trong hệ thống giáo dục nói chung và giáo dục nghề nghiệp nói riêng của chúng ta. Một vấn đề tiếp theo đó là về chiến lược cũng như kế hoạch phát triển ở trong thời gian tới. Chúng ta quan tâm định hình lại những bài toán về quy mô của giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn sắp tới. Khi chúng ta có một dữ liệu rất lớn vậy thì bài toán các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ xác định định hướng phát triển của mình như thế nào để thực sự đáp ứng được yêu cầu của thị trường và chúng ta thực sự trở thành những cơ sở có vị thế, vị trí cao và có quy mô đào tạo. Rồi bài toán về cơ cấu, bài toán về chất lượng cũng như là những bài toán trong đáp ứng được cái yêu cầu phát triển của công nghệ”.

Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân. (Ảnh: Nguyễn Mạnh)

Đẩy mạnh đào tạo GDNN - GDTX trong thời gian tới đây sẽ định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế, tập trung đầu tư xây dựng hệ thống trường chất lượng cao, cơ sở GDNN đạt chuẩn quốc gia, trong đó có những cơ sở sẽ thực hiện chức năng trung tâm quốc gia, trung tâm vùng làm hạt nhân dẫn dắt, với quy mô đào tạo mỗi năm khoảng 20.000 sinh viên, đáp ứng nhu cầu nhân lực các ngành, lĩnh vực then chốt, công nghệ cao. Định hướng công tác đào tạo sẽ rà soát, đánh giá thực trạng, năng lực tổ chức đào tạo các ngành, nghề, lĩnh vực mới nổi, kỹ năng mới, như: trí tuệ nhân tạo, chíp bán dẫn, chuyển đổi năng lượng, tín chỉ cacbon, năng lượng hydrogen, logictics, đường sắt cao tốc, du lịch halal...

Với những định hướng mới, căn bản, hướng đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được đào tạo, đáp ứng nhu cầu thị trường và hội nhập quốc tế, GDNN - GDTX thời gian tới rất cần sự hoàn thiện và ban hành Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn Luật Giáo dục nghề nghiệp; tăng đầu tư ngân sách, huy động nguồn lực xã hội hóa cho GDNN, đặc biệt là các ngành, nghề mũi nhọn và cơ sở GDNN chất lượng cao; xây dựng cơ chế phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ sở GDNN trong tuyển sinh, đào tạo, thực tập và tuyển dụng; kết nối doanh nghiệp và nhà trường trong tuyển sinh, đào tạo; hỗ trợ doanh nghiệp đặt hàng đào tạo, tham gia xây dựng chương trình, cung cấp thiết bị, cử chuyên gia hướng dẫn thực hành; tập trung phát triển các ngành, nghề có nhu cầu cao của thị trường lao động, các lĩnh vực mũi nhọn để thu hút người học, cập nhật nhanh các công nghệ, kỹ thuật mới vào chương trình, áp dụng các phương pháp dạy học tiên tiến vào dạy học; đẩy mạnh chuyển đổi số: xây dựng hệ sinh thái số trong quản lý và đào tạo; phát triển học liệu số, thư viện số; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý đào tạo và kiểm định chất lượng để đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Nguyễn Minh